Kryzys wokół programu „Czyste Powietrze” i jego dramatyczny wpływ na przedsiębiorców

Program „Czyste Powietrze”, zarządzany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz wojewódzkie fundusze (WFOŚiGW), pozostaje największym polskim programem antysmogowym. Jego celem jest wspieranie termomodernizacji budynków jednorodzinnych i wymiany nieefektywnych źródeł ciepła, co ma realnie poprawić jakość powietrza – ok. 85–90% emisji pyłów PM2.5 i PM10 pochodzi z sektora komunalno-bytowego.

Niestety od wprowadzenia nowej odsłony programu (31 marca 2025 r.) sytuacja stała się bardzo trudna. Zmiany miały uszczelnić system i wyeliminować nadużycia, ale w praktyce doprowadziły do wielomiesięcznych opóźnień w wypłatach, biurokratycznego chaosu i poważnego kryzysu płynności finansowej setek, a nawet tysięcy firm z branży instalacyjnej i termomodernizacyjnej.

1. Kluczowe problemy i kontrowersje (stan na początek 2026 r.)

• Ogromne opóźnienia w wypłatach. Zaległości sięgały w 2025 r. nawet ponad 1,3–1,4 mld zł (według odpowiedzi resortu na interpelacje). Rekordziści czekali na dziesiątki milionów złotych. Mimo deklaracji przyspieszenia (rekordowe wypłaty ponad 10 mld zł w latach 2024–2025 według NFOŚiGW), wiele firm nadal zgłasza wielomiesięczne zatory (nawet od 2024 r.). Przedsiębiorcy podkreślają, że de facto współfinansują program z własnych środków.
• Spadek liczby wniosków i umów. Nowa odsłona (obowiązkowy audyt energetyczny, współpraca z operatorami, zaostrzone wymagania ZUM, ukierunkowanie na ubóstwo energetyczne) radykalnie obniżyła zainteresowanie. W pierwszych miesiącach po starcie składano 4–7 razy mniej wniosków niż wcześniej. Do końca października 2025 r. rozpatrzono ok. 102 tys. wniosków (w tym 42 tys. po wznowieniu), ale dynamika pozostaje niska w porównaniu z latami 2022–2024 (prawie 200–270 tys. wniosków rocznie).
• Nadużycia i uszczelnianie systemu. Resort i NFOŚiGW ujawniły przypadki wyłudzeń. Wprowadzono zmiany typu „wylewanie dziecka z kąpielą” – uczciwe firmy ucierpiały najbardziej przez spowolnienie całego systemu.
• Różnice regionalne i biurokracja. W jednych województwach wypłaty idą płynniej, w innych opóźnienia sięgają wielu miesięcy. Obowiązkowe audyty i nowe procedury zwiększyły koszty i czas przygotowania inwestycji, co odstrasza beneficjentów.

2. Jak kryzys uderza w przedsiębiorców?

Firmy montujące pompy ciepła, kotły, przeprowadzające termomodernizacje czy wymieniające źródła ciepła są w dramatycznej sytuacji:

• Brak płynności finansowej i widmo bankructw. Setki firm stoją na skraju upadłości. Przykłady: redukcja załogi z 900 do 200 osób, zaległości rzędu 56 mln zł u pojedynczych wykonawców, masowe zwolnienia i problemy z ZUS-em. Przedsiębiorcy alarmują, że nieuczciwe firmy czasem radzą sobie lepiej, podczas gdy uczciwe bankrutują.
• Złożoność procedur i spadek zleceń. Nowe wymagania (audyt, operatorzy, limity) zniechęcają klientów → dramatyczny spadek liczby nowych inwestycji.
• Brak przejrzystości i nierówne traktowanie. Zarzuty o faworyzowanie niektórych podmiotów, choć resort podkreśla, że zmiany chronią beneficjentów.

3. Protesty i reakcje

• Protesty przedsiębiorców. Od wiosny 2025 r. regularne akcje: Warszawa (kwiecień, listopad 2025), liczne miasta od października/listopada 2025. 20 listopada 2025 – duży ogólnopolski protest wykonawców i poszkodowanych beneficjentów. Apelowano o „okrągły stół kryzysowy” i gwarancje płynności.
• Reakcja ministerstwa i NFOŚiGW. Minister Paulina Hennig-Kloska podkreśla stabilne finansowanie, rekordowe wypłaty i przyspieszenie rozliczeń. Wprowadzono rozwiązania przyspieszające, ale wielu wykonawców ocenia je jako niewystarczające. Powstał Komitet Koordynacyjny ds. programu.
• Działania naprawcze — Poradniki dla poszkodowanych, spotkania z wykonawcami (np. „okrągły stół” w Lublinie), dodatkowe transze na wypłaty.

4. Znaczenie programu i perspektywy

Program pozostaje kluczowy – dotychczas wsparto ponad milion wniosków. Nowa odsłona miała lepiej chronić najuboższych i ukrócić patologie, ale kosztem radykalnego spowolnienia. W 2026 r. resort zapowiada dalsze przyspieszenie i promocję, ale zaufanie branży i beneficjentów jest mocno nadwyrężone.

Podsumowanie

Kryzys wokół „Czystego Powietrza” w latach 2025–2026 wynika przede wszystkim z opóźnień w wypłatach oraz skomplikowanych nowych zasad, które zahamowały popyt. Najbardziej poszkodowani są przedsiębiorcy – setki firm walczą o przetrwanie z powodu braku terminowych płatności za prace wykonane nawet w 2024 r. Mimo deklaracji rządu o stabilnym finansowaniu i rekordowych wypłatach, problemy z płynnością trwają, a branża wzywa do systemowych rozwiązań. Program ma ogromny potencjał, ale w obecnej formie zaufanie do niego jest na bardzo niskim poziomie – zarówno wśród firm, jak i zwykłych Polaków.

Z powodu złego zarządzania programem „Czyste Powietrze” wiele uczciwych zbankrutowało lub było zmuszonych do ratowania się przed bankructwem poprzez postępowanie restrukturyzacyjne. Jednym z ostatnich przykładów jest Pionier Energia sp. z o.o., której prowadzimy postępowanie restrukturyzacyjne.

Jeżeli Twoja firma przeżywa podobne problemy, nie czekaj – skontaktuj się z nami jak najszybciej!