Sylwia Szerenos-Rutkowska komentuje w prawo.pl zmiany w upadłości konsumenckiej

W serwisie prawo.pl ukazał się artykuł dotyczący projektowanych zmian w przepisach o upadłości konsumenckiej, w szczególności w zakresie nadzoru nad planem spłaty wierzycieli oraz finansowania postępowań.

Eksperckiego komentarza do tych propozycji udzieliła Sylwia Szerenos-Rutkowska – członek zarządu oraz prawnik specjalizujący się w prawie upadłościowym i restrukturyzacyjnym.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze wnioski płynące z tej analizy oraz ich znaczenie dla przedsiębiorców.

Skala upadłości konsumenckich a potrzeba zmian

Z danych przywołanych w publikacji wynika, że liczba upadłości konsumenckich kolejny rok z rzędu przekracza 20 000 rocznie. To poziom, który w oczywisty sposób obciąża sądy i wydłuża czas rozpoznawania spraw znacznie powyżej ustawowego terminu sześciu miesięcy.

System wymaga usprawnienia. Jednak – jak podkreśla Sylwia Szerenos-Rutkowska w komentarzu dla prawo.pl – zmiany powinny być nie tylko szybkie, lecz przede wszystkim bezpieczne dla wszystkich uczestników postępowania.

Dla przedsiębiorców temat ten ma wymiar praktyczny. W wielu przypadkach to właśnie firmy występują w roli wierzycieli. Czas trwania postępowania i przejrzystość procedury wpływają bezpośrednio na możliwość odzyskania należności.

Ograniczenie nadzoru sądowego nad planem spłaty

Jedną z kluczowych propozycji jest rezygnacja z sądowego nadzoru z urzędu nad wykonywaniem planu spłaty wierzycieli. Projekt opiera się na założeniu, że to wierzyciele – jako główni interesariusze – powinni monitorować realizację planu.

W ocenie Sylwii Szerenos-Rutkowskiej kierunek ten można co do zasady uznać za racjonalny. To wierzyciele są najbardziej zainteresowani zaspokojeniem swoich roszczeń, dlatego przekazanie im większej roli nadzorującej może pozytywnie wpłynąć na tempo postępowań.

Warunkiem skuteczności takiego modelu jest jednak zapewnienie realnego dostępu do informacji o sytuacji majątkowej i dochodowej upadłego. Bez transparentności nawet najszersze uprawnienia procesowe pozostają w praktyce ograniczone.

Sprawozdania z wykonania planu – obowiązek bez realnej sankcji

Znacznie więcej wątpliwości budzą zmiany dotyczące corocznych sprawozdań z wykonania planu spłaty. Projekt przewiduje, że sąd nie będzie badał treści ani formy tych sprawozdań, a jednocześnie rezygnuje z możliwości uchylenia planu w przypadku ich niezłożenia.

Jak wskazuje Sylwia Szerenos-Rutkowska w komentarzu dla prawo.pl, brak mechanizmu dyscyplinującego może osłabić wykonanie planu i utrudnić wierzycielom kontrolę jego realizacji.

Dotychczas sprawozdania pełniły funkcję informacyjną i pozwalały ocenić, czy sytuacja majątkowa upadłego nie uległa zmianie. W proponowanym kształcie obowiązek ten może stać się jedynie formalnością, pozbawioną realnej kontroli.

Rozsądniejszym rozwiązaniem byłoby pozostawienie sądom kompetencji do weryfikacji faktu złożenia sprawozdań oraz ich kompletności, a uchylenie planu spłaty dopiero w sytuacji, gdy upadły – mimo wezwania – nie dopełni obowiązku.

Sprawozdania z wykonania planu – obowiązek bez realnej sankcji

Projekt przewiduje również, że umorzenie zobowiązań nastąpi z mocy prawa po upływie trzeciego miesiąca od zakończenia okresu wykonywania planu spłaty. Jednocześnie wierzyciele zachowają możliwość wystąpienia z wnioskiem o zmianę lub uchylenie planu także w dodatkowym trzymiesięcznym okresie.

To rozwiązanie może uprościć końcową fazę postępowań i ograniczyć obciążenie sądów. Jednak – jak podkreśla Sylwia Szerenos-Rutkowska – jego bezpieczeństwo zależy od zapewnienia wierzycielom realnej możliwości weryfikacji bieżącej sytuacji upadłego w trakcie wykonywania planu.

Automatyzm procedury nie powinien oznaczać rezygnacji z kontroli.

Koszty postępowania i wynagrodzenie syndyka

Szczególnie krytycznie ocenione zostały propozycje dotyczące finansowania kosztów postępowania oraz wprowadzenia zryczałtowanego wynagrodzenia syndyka.

Nowelizacja z 2020 r. znacząco rozszerzyła zakres obowiązków syndyków. Projektowane rozwiązania nie ograniczają tych obowiązków, a jednocześnie wprowadzają mechanizmy finansowe, które nie uwzględniają zróżnicowania spraw i ich rzeczywistej pracochłonności.

W ocenie Sylwii Szerenos-Rutkowskiej takie podejście może w praktyce osłabić efektywność postępowań upadłościowych, zamiast ją zwiększyć. System powinien uwzględniać różnorodność stanów faktycznych oraz odpowiedzialność związaną z prowadzeniem postępowania.

Podsumowanie

Komentarz udzielony przez Sylwię Szerenos-Rutkowską dla prawo.pl wskazuje, że projekt zmian w przepisach o upadłości konsumenckiej zawiera rozwiązania, które mogą usprawnić końcową fazę postępowań i odciążyć sądy.

Jednocześnie brak realnych mechanizmów kontroli sytuacji upadłego oraz wątpliwości dotyczące finansowania postępowań i wynagrodzenia syndyków budzą istotne zastrzeżenia.

Dla przedsiębiorców – występujących w roli wierzycieli – kluczowe znaczenie ma nie tylko szybkość postępowania, lecz także jego transparentność i przewidywalność. Równowaga między interesem dłużnika a ochroną praw wierzycieli powinna pozostać fundamentem projektowanych zmian.